4TU.Schools: de technische engineers van de toekomst starten in het PO en VO

4TU.Schools is een uniek samenwerkingsverband, met een directe connectie met Techkwadraat Twente. Hierbinnen bundelen de vier Nederlandse technische universiteiten hun krachten voor een sterke verbinding tussen voortgezet en hoger onderwijs. 4TU.Schools ontwikkelt lesmateriaal samen met VO-docenten. Het resultaat? Een toekomstgericht onderwijsaanbod dat leerlingen leert te denken als een engineer en hen écht voorbereidt op de technologische wereld van morgen.

Directe connectie met Techkwadraat Twente 

Pieter Boerman is directeur van het Pre University Program University of Twente. Vanuit die rol is hij ook Programmaleider 4TU.Schools: “We hebben voor 10 jaar financiering aangevraagd en gekregen, het is dus een lang lopend programma. 4TU.Schools biedt kant-en-klaar lesmateriaal dat direct aansluit op het curriculum én de leefwereld van leerlingen in vooral het VO. Zonder extra voorbereiding helpen we leerlingen daarmee te denken als een engineer: nieuwsgierig, oplossingsgericht en met vertrouwen.” In die zin sluit 4TU.Schools naadloos aan op de doelstellingen van Techkwadraat Twente. Pieter: “Ons onderwijs is geworteld in de ingenieursaanpak van de vier technische universiteiten. Dat gaat over het oplossen van vaak complexe en multidisciplinaire problemen. Zoiets lukt je niet in je eentje, dus je moet ook leren samenwerken en creatief denken. Daarmee brengen we een frisse, praktische en interdisciplinaire blik in het VO-curriculum.”

Focus op het al jong ontwikkelen van ingenieursvaardigheden 

Pieter: “Nationaal willen we de aandacht versterken voor het werk van ingenieurs, met name ingenieursvaardigheden in het voortgezet onderwijs, en ook hoe je die leert. We zijn allemaal trots op onze bachelor- en master-opleidingen, maar dit studiesucces start al in het voortgezet onderwijs. De kernvraag? Hoe kun je dit studiesucces, en ook de voorbereiding daarop, al in het voortgezet onderwijs helpen stimuleren? Dit slaagt als je inhoudelijk thema’s vanuit technische universiteiten verbindt met het curriculum van het VO en uiteraard de VO-docent. Daarmee creëer je de mogelijkheid dat er ook aandacht komt voor ontwerpvaardigheden, een typische ingenieurscompetentie. Het gaat dus om de essentiële combinatie van onderzoeken en ontwerpen. Dit gaat heel mooi gepaard met het stimuleren van een positieve studiekeuze voor technische opleidingen.”

4TU.Schools: platform met innovatieve lessen voor voortgezet onderwijs   

Pieter Boerman: “Vooral samen met docenten uit het voortgezet onderwijs bouwen wij op basis van co-creatie aan een online platform boordevol lessen die inspireren. Dit doen de vier technische universiteiten uit Twente, Wageningen, Delft en Eindhoven landelijk in verschillende  ontwikkelgroepen. Waarbij we samen met het VO-thema’s van de technische universiteiten pakken en onderzoeken hoe deze zijn verbonden met het curriculum in het voortgezet onderwijs, zoals in een Natuurkundeles. Die verbinding én ontwikkeling samen met VO-docenten, en hun vakdidactische expertise, is cruciaal, waarbij we met de thema’s aanhaken op het niveau van het voortgezet onderwijs. Die lessen testen we in het VO en met de feedback vanuit de leerlingen verbeteren we die lessen voortdurend.”

De héle schoolketen is cruciaal 

Willen we meer ingenieurs opleiden aan het eind van de Masterfase? Dan betekent dat heel concreet dat je al in 3 vwo leerlingen moet zien te bewegen dat zij in ieder geval natuurkunde en wiskunde B kiezen. Pieter: “Doe je dat niet? Dan krijg je deze leerlingen later nooit meer in een technische opleiding en dus ook niet als ingenieur op de arbeidsmarkt.” In 3 vwo kun je uiteraard niet verwachten dat leerlingen al kiezen voor een technische opleiding, dat is dan nog veel te ver weg. Pieter: “Maar de eerstvolgende stap is wel een goede profielkeuze. Zitten ze eenmaal in dat technische profiel? Dan is na hun eindexamen de volgende stap een passende studiekeuze voor techniek. Dit hele proces willen we met 4TU.Schools stimuleren vanuit een inhoudelijke drive.”

4TU.Schools ook van belang voor basisonderwijs 

Hoewel Pieter met deze redenatie focust op het voortgezet onderwijs, onderstreept hij dat in deze keten ook het primair onderwijs van groot belang is. Pieter: “Het belang van de hele onderwijsketen is dus cruciaal voor het uiteindelijk krijgen van meer ingenieurs. In het basisonderwijs gebeurt het als het gaat om het creëren van positieve mindsets voor techniek bij leerlingen. Of andersom geredeneerd: dat zij niet al in het basisonderwijs uitsluiten dat een technische opleiding voor hen is weggelegd. We willen al in het basisonderwijs de twee assen ‘wat wil ik/wat kan ik? zo open mogelijk houden. Zodat ook jonge leerlingen met een open mind hun profielkeuze ingaan, ook voor techniek. Want als je ze op jonge leeftijd positieve ervaringen meegeeft met techniek, kíezen ze beter én studeren ze beter.”

Rechtstreekse connectie met Techkwadraat Twente 

Techkwadraat Twente richt zich op vwo, maar ook havo en vmbo tl. Hoe sluit 4TU.Schools op havo en vmbo tl aan? Pieter: “Docenten in het vwo geven ook altijd les in de bovenbouw havo. Die docenten zijn met ons lesmateriaal prima in staat daar een eigen havo-tweak aan te geven. Daar leent ons open lesmateriaal zich goed voor.” Ook noemt Pieter de docenten die in de vmbo tl werken, in het examenjaar: “Ook zij kunnen dit lesmateriaal gebruiken en aanpassen naar vmbo tl. Wel is het zo dat vmbo tl voorbereidt op doorstroom naar havo en mbo. Daarmee ligt de beroepsoriëntatie voor deze vmbo-leerlingen uiteraard anders, want bij 4TU.Schools staat de academische oriëntatie voorop. Toch zijn er echt wel vmbo-docenten die onze lessen kunnen gebruiken en dat mogen ze ook.”

Meer weten? 

In principe kan elke docent bij de gratis kant-en-klare lessen van 4TU.Schools komen met een inlogcode van LessonUp. Regelmatige gebruikers moeten via LessonUp een laagdrempelig abonnement afsluiten. Meer weten? Kijk op www.4tu.nl/schools of stuur een email naar: Hanadie Leusink, h.leusink@utwente.nl

Benno Berendsen, docent havo/vwo Bonhoeffer College Bruggertstraat:

“Mijn advies voor docenten? Probeer gewoon eens kleinschalig een les van 4TU.Schools uit”

Benno Berendsen is docent havo/vwo aan het Bonhoeffer College, locatie Bruggertstraat: “Van klas 2 t/m 6 geef ik Natuurkunde en O&O. Ik zoek voortdurend naar mogelijkheden om mijn leerlingen in contact te laten komen met techniek en technologie. Daarom neem ik ook enthousiast deel aan 4TU.Schools en Techkwadraat Twente. Eén dag in de week werk ik daadwerkelijk voor 4TU.Schools om als docent mee te bouwen aan de lessen. Dat doe ik dit schooljaar en volgend schooljaar op detacheringsbasis.”

Lessen helpen ontwikkelen 

Wat is de inbreng van Benno in 4TU.Schools? Benno: “De studenten aan de TU schrijven deze lessen voor 4TU.Schools en ik begeleid deze studenten hierin zodat deze lessen maximaal aansluiten op het niveau van havo/vwo. Als docent help ik de lessen ontwikkelen vanuit het perspectief van Natuurkunde, maar er zijn ook docenten die meehelpen met de lesontwikkeling voor de vakken Biologie, Wiskunde en meer. Er waren binnen 4TU.Schools nog niet zoveel lessen voor Natuurkunde, één van de redenen waarom ik ingevlogen ben. De lessen waarbij ik betrokken ben, moeten nog online komen.”

Essentieel: aansluiting bij curriculum 

De kern van 4TU.Schools is dat we met aantrekkelijke technologielessen bij havo- en vwo-leerlingen hun engineeringsmentaliteit helpen ontwikkelen. Benno: “Daarbij is het cruciaal dat de onderwerpen die 4TU.Schools vertaalt in concrete lessen heel goed aansluiten bij een specifiek leerjaar én bij het curriculum dat voor de verschillende vakken wordt gegeven. Die aansluiting is een belangrijke voorwaarde voor het daadwerkelijke gebruik door de collega-docenten. Hoe we dat doen? Op verschillende manieren, zoals het aanbieden op een alternatieve manier van een stukje van het curriculum. Of door net een stapje verder te gaan met een verdieping vanuit het curriculum, door extra interesse te wekken bij de leerlingen, als aanvulling op wat de leerlingen normaal gesproken vanuit het curriculum krijgen aangereikt. Gewoon, één stapje verder omdat het leuk is en omdat het kan.” De gewenste aansluiting op het curriculum bewaakt Benno bijvoorbeeld ook door te checken of de TU-studenten in de lessen de juiste termen gebruiken: “Zij hebben de neiging Engelse termen in te brengen, en ik bewaak heel strak dat het taalgebruik in de lessen aansluit bij het taalniveau van het onderwijs op de middelbare school.”

Engineeringstalent helpen ontwikkelen 

De essentie is dat we met de lessen van 4TU.Schools bij de havo- en vwo-leerlingen sluimerend engineeringstalent helpen ontwikkelen en tot leven brengen. Benno: “Kijk ik naar de ontwikkeling van de lessen voor 4TU.Schools waar ik zelf de laatste tijd bij betrokken ben geweest? Dan gaat het bijvoorbeeld over welke ontwerpkeuzes je moet maken om een specifiek apparaat of systeem werkend te krijgen? Dat zijn typische ingenieurskwaliteiten.” De landelijke cijfers geven aan dat de keuze voor de technisch/exacte N-profielen best wel hoger mag. Benno: “Kijk ik naar mijn eigen school, dan zijn die keuzeaantallen best wel op orde. Met ons Technasium in huis spreken we deze leerlingen goed aan. Maar nogmaals, kijk je naar de landelijke cijfers, dan is dat een ander verhaal. Ik denk dat ook voor andere Twentse middelbare scholen de lessen van 4TU.Schools een heel praktisch instrument zijn om bij hun leerlingen de nog sluimerende engineeringskwaliteiten én technologische vaardigheden extra aan te spreken.”

Startadvies aan collega-docenten havo/vwo 

Wat adviseert hij zijn collega-docenten die de eerste stap met 4TU.Schools nog moeten zetten? “Kijk eerst eens op de startpagina van 4TU.Schools. Daar vind je direct een compleet en inspirerend overzicht van alle beschikbare lessen. Vervolgens filter je op de vakken en lessen die voor jou als docent relevant zijn. Check die vervolgens vanuit je eigen interesse of aangeboden vraagstellingen als docent en kijk of je daar, om te beginnen, een keertje iets mee kunt in je lessen. Kortom, probeer gewoon eens kleinschalig een les uit, en kijk er kritisch naar of het jou en uiteraard ook je leerlingen bevalt. We zijn nuchter: niet voor elke docent of lessituatie is 4TU.Schools dé oplossing. Tegelijkertijd zal het heel veel docenten triggeren alleen al om de onderwerpen die we aanbieden. Dat kan voor docenten een laatste zetje geven om eens een onderwerp in hun lessen te integreren.”

Aanpassingen zijn in bepaalde mate mogelijk Docenten denken vaak op een bepaalde manier over kant-en-klare lessen: “Docenten willen soms graag zaken ietwat aanpassen in kant-en-klare lessen op grond van hun specifieke lessituatie. Dat enigszins kneden naar je eigen les kan heel goed met de lessen van 4TU.Schools. Je haalt ze binnen via LessonUp en vervolgens voer je zelf aanpassingen door, zoals het weghalen van dia’s of bepaalde teksten.”

Breder inzetbaar dan alleen op maatschappelijk relevante thema’s 

De tendens is om dit soort technologielessen te koppelen aan actuele maatschappelijke thema’s zoals transitie en verduurzaming. Benno: “Voor een deel lenen de lessen zich daarvoor, een waardevolle insteek. Een aantal lessen haakt daar zeker op aan. Tegelijkertijd waak ik er zelf voor om dit te veel te doen. Er is nog zoveel ánder moois binnen engineering dat niet speciaal met maatschappelijke issues te maken heeft en waar leerlingen op triggeren. Je kunt daar een mooie mix in maken.”

Elke feedback van docenten is welkom 

Tot slot benoemt Benno het volgende: “We zijn heel erg benieuwd naar de feedback van collega-docenten in het veld die de lessen gaan gebruiken, of hier zelfs alleen nog maar naar kijken op onze website. Elke les heeft een feedback-linkje, en we roepen op dat linkje open en eerlijk in te vullen. Dat helpt ons enorm bij de verdere ontwikkeling, samen met het werkveld maken we de lessen nog beter passend.”

Techkwadraat Twente 

Bij Techkwadraat Twente is Benno vooral betrokken op de locatie Bruggertstraat vanuit het Technasium: “Met Techkwadraat Twente kunnen we binnen ons Technasium extra accenten zetten. Ik merk dat Techkwadraat Twente op onze verschillende locaties op een locatie specifieke manier leeft. Techkwadraat Twente maakt nieuwe en specifieke technologie-gerichte projecten mogelijk, heel mooi dat dit kan.”