Praktische materialen voor integratie leesbevordering en technologie binnen thematisch werken

Veel PO-scholen gaan concreet aan de slag met de integratie van lezen (leesmotivatie, leesbevordering) en technologie binnen thematisch werken. Techkwadraat Twente helpt hen daarbij, dankzij de onderzoeksinzet van Martine Gijsel. In dit artikel wijst zij geïnteresseerde scholen de weg naar kant-en-klaar toepasbare materialen. Martine: “Er is onder andere een uitgewerkte lessenreeks beschikbaar, en meer. We kunnen leerkrachten ondersteunen door middel van professionalisering.”

Mogelijke meerwaarde nieuwe technologie voor taalonderwijs  

Martine Gijsel is Lector Taal en Technologie bij het Lectoraat Vernieuwend Onderwijs aan de Academie Pedagogiek & Onderwijs van Hogeschool Saxion: “Iedereen, ook PO-leerlingen en hun leerkrachten, hebben dagelijks en inmiddels onontkoombaar te maken met de opkomst van nieuwe technologie, waaronder AI. Tegelijkertijd weten we nog niet veel van hoe en onder welke omstandigheden deze ontwikkelingen wel of niet van meerwaarde kunnen zijn in specifiek het taalonderwijs in het PO. Kortom, we zien kansen en bedreigingen door deze razendsnel groeiende ontwikkelingen.” Dé kernvraag voor het onderzoek vanuit het lectoraat van Martine is hoe technologie het taalonderwijs kan verbeteren. Martine: “Waar is het een verrijking in het taalonderwijs in aanvulling op de leerkracht?” Maar ook deze onderzoeksvraag is cruciaal: “Wat moeten we onze PO-leerlingen leren over alle technologische ontwikkelingen? Dan heb je het specifiek over digitale geletterdheid.”

Concrete materialen beschikbaar 

Naast dit belangrijke en lopende onderzoek reikt Martine PO-scholen inmiddels ook praktische ondersteuning aan met kant-en-klare materialen voor de integratie van leesbevordering en technologie binnen thematisch werken. Martine: “Dit past goed binnen de doelen van Techkwadraat Twente. Deze zijn specifiek ontwikkeld vanuit de bredere context van W&T, ofwel het onderzoekend leren op de basisschool. Met als insteek de vraag hoe je al je activiteiten vanuit W&T kunt verbinden aan je doelen in het taalonderwijs. Dit is een super actueel thema als je kijkt naar de nieuwe concept kerndoelen. Hierin is heel duidelijk de verbinding te zien tussen alle verschillende leergebieden in het PO. W&T zorgt voor een betekenisvolle context van het taalonderwijs, bevordert de relatie tussen taal en denken én helpt beter beklijven bij de leerlingen wat er ook op het vlak van technologie wordt geleerd.”

Win-win situatie door koppeling leergebieden De materialen die Martine vanuit het lectoraat aanreikt kunnen leerkrachten helpen om de twee genoemde leergebieden aan elkaar te koppelen. Concreet? Martine: “Als een leerkracht een onderzoekende les voorbereidt en uitvoert, helpen deze materialen er een win-win situatie van te maken door de taalontwikkeling op de juiste momenten te verweven met onderzoekend leren. De winst? Technologie krijgt alle aandacht en tegelijkertijd ook de zo gewenste taalontwikkeling, zowel mondeling taal alsook schrijven en lezen. Dit kan de leesvaardigheid en de motivatie om te lezen ten goede komen.” Martine geeft een herkenbaar voorbeeld: “Stel, een PO-leerling voert een praktisch experiment uit vanuit W&T, raakt nieuwsgierig en wil er meer over lezen. De leerkracht kan daar dan een relevant stuk tekst voor de leerling aan koppelen zodat deze al lezend beter leert begrijpen wat hij of zij ziet.”

Getipt door Martine: concrete links naar praktische materialen

Wil je met de ontwikkelde materialen waar Martine en haar collega’s aan gewerkt hebben, concreet aan de slag in de klas? De uitgewerkte lessenreeksen en hulpkaarten vind je via https://www.techyourfuture.nl/producten/lessenreeks-taal-en-technologie/. Martine: “Deze materialen kunnen leerkrachten ook helpen bij het voorbereiden én uitvoeren van taalgerichte W&T- lessen. Zoals: waar moet ik op letten en welke vragen kan ik stellen? De lessen hebben we samen met de onderwijspraktijk ontworpen en laten zien hoe je je mondelinge taalvaardigheid en W&T in je lessen met elkaar kunt verweven. Ook hebben we onderzocht hoe leerkrachten het lezen van teksten kunnen verbinden met W&T-activiteiten.” Meer hierover is te lezen in Gijsel, M., Hotze, A., & Knoef, M. (2021). Lezen, experimenteren, begrijpend lezen. Hoe begrijpend leesonderwijs en W&T-onderwijs elkaar kunnen versterken. Tijdschrift Taal, 11(18), 18-22.

Aanvullend materiaal 

Ook tipt Martine een onderzoeksproject van de Hogeschool van Amsterdam waar zij bij betrokken is en dat ook concrete materialen oplevert, zoals een complete lessenserie: https://www.hva.nl/projecten/2023/9/minds-on-taal en https://minds-on.nl/.

Eveneens nuttig:

- Een special over dit onderwerp die is verschenen bij het Tijdschrift Meertaal : https://www.saxion.nl/binaries/content/assets/onderzoek/meer-onderzoek/wetenschap-en-techniek-in-het-onderwijs/meertaal-katern-artikel-p6en7.pdf

- De brochure https://ktwt.nl/wp-content/uploads/sites/40/2015/07/Taal-in-de-context-van-wt.pdf en https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/161854/161854.pdf

Ook leerkrachten ervaren voordelen van integratie Niet alleen helpen deze materialen de leerlingen. Martine: “Er is nog een voordeel. Er moet veel tijd uitgaan naar de basisvaardigheden zoals taal. Leerkrachten worstelen daarmee. Door de koppeling tussen taal en technologie help je leerkrachten de verbindingen leren inzien tussen wat beide gebieden gemeen hebben. Daardoor kunnen zij hun onderwijstijd nog beter inzetten, ook voor technologie-onderwijs.” Eveneens pleit Martine ervoor dat W&T-coördinatoren op basisscholen de handschoen oppakken om te komen tot de integratie van taal- en leesvaardigheid en W&T, bijvoorbeeld binnen thematisch werken: “Door het aan te vliegen vanuit de vakinhoud en de betrokken inhoudelijk geïnteresseerden ontstaat meer draagvlak en voorkom je dat de verantwoordelijkheid vooral bij de taalcoördinator ligt.”

Lopend onderzoek naar AI en digitale geletterdheid 

Daarnaast is Martine als onderzoeker ook bezig met ontwikkelingen op het gebied van AI en digitale geletterdheid. Martine: “We willen onder andere onderzoeken hoe AI het leesbegrip kan ondersteunen. Hoe kunnen we met bepaalde prompts leerlingen helpen om tot dieper begrip te komen als zij teksten lezen?” Martine doet hiertoe een oproep: “Basisscholen die meedoen met Techkwadraat Twente en interesse hebben in dit thema, nodig ik uit om mee te denken over dit onderwerp. Met als doel om samen te onderzoeken hoe AI de leerkrachten kan ondersteunen om hun leerlingen tot een beter leesbegrip te laten komen.” Wil je inderdaad als basisschool participeren in toekomstig AI-onderzoek? Stuur Martine dan een mailtje via m.a.r.gijsel@saxion.nl.