Studiedag SCOT begeleidt leerkrachten bij AI en digitale geletterdheid
Stichting Christelijk Onderwijs Twenterand e.o. (SCOT) ondersteunt en faciliteert basisonderwijs. Samen met twaalf scholen in de gemeente Twenterand, Hellendoorn en Almelo geeft SCOT vorm aan prachtig en krachtig onderwijs. AI en digitale geletterdheid zijn belangrijke thema’s binnen SCOT. Daarom organiseerde SCOT op 4 mei de studiedag digitale geletterdheid en AI voor haar aangesloten scholen. Vanuit het perspectief van Techkwadraat Twente en haar doelen blikken we hierop terug met Nadine Scherphof en Bram Romkes: “Deze studiedag vormde het ideale startpunt om vervolgens met de teams binnen SCOT verder te gaan met het ontwikkelen van digitale geletterdheid en AI op basis van een 0-meting.”
Definitieve conceptkerndoelen voor digitale geletterdheid
Sinds september 2025 liggen de definitieve conceptkerndoelen voor digitale geletterdheid vast, die zich richten op het verantwoord en effectief inzetten van technologie. Doel: Leerlingen leren hoe ze digitale informatie kunnen vinden, beoordelen en verwerken, en hoe ze zich bewust en kritisch gedragen in de digitale wereld. Nadine Scherphof is Stafmedewerker Huisvesting & Facilitair: “SCOT integreert deze vaardigheden in ons onderwijs om ervoor te zorgen dat leerlingen de benodigde vaardigheden ontwikkelen voor de maatschappij van nu.” Digitale geletterdheid omvat doorgaans vier pijlers: mediawijsheid, informatievaardigheden, ICT-basisvaardigheden en computational thinking.
Starten met visie
Bram Romkes is binnen SCOT actief als leerkracht, schoolopleider en bovenschoolse ICT’er: “Digitale geletterdheid moet elke school in 2027 geïmplementeerd hebben, daarom zijn we daar nu al volop actief mee. Onze eerste stap was de gezamenlijke visiebepaling. Samen met alle ICT-coördinatoren en schooldirecteuren hebben we daartoe het visiespel gespeeld, begeleid door Cloudwise. De bijeenkomst op 4 mei had vervolgens als doel alle betrokkenen vanuit onze scholen vanuit hetzelfde vertrekpunt met AI en digitale geletterdheid te laten starten. Tijdens deze bijeenkomst brachten we alle vroege en enthousiaste starters en minder snelle starters met misschien koudwatervrees voor digitale geletterdheid en AI op één lijn vanuit onze gezamenlijke visie.”
AI vervangt leerkrachten beslist niet
Bram benoemt dat ook AI, als onderdeel van digitale geletterdheid, inmiddels een toenemende rol speelt in het onderwijslandschap: “Tijdens deze studiedag hebben we ook de mogelijkheden en gevaren van AI toegelicht. Opgeteld ontvingen de teams van alle scholen dezelfde basisinformatie. Hét ideale startpunt om vervolgens met de teams binnen SCOT verder te gaan met het ontwikkelen van digitale geletterdheid.” Nadine: “We geven duidelijk aan dat AI een ondersteunend middel is en de leerkracht beslist niet vervangt. Dat besef is heel belangrijk, de leerkracht met zijn of haar kennis, kunde en contacten met leerlingen, ouders en collega’s blijft voor ons centraal staan.”
Voor ieder wat wils aangeboden
Hoe reageerden de deelnemende scholen op de inhoud van de studiedag? Bram: “AI hebben we tijdens de studiedag gedifferentieerd aangeboden. Collega’s die al gevorderd zijn met AI gingen aan de slag met agents, zij waren positief verrast wat er met AI nog meer mogelijk is. De collega’s die minder ervaringen hebben met AI, en ook digitale geletterdheid, ontdekten dat zij er meer mee kunnen dan zij wellicht op voorhand dachten. Elke leerkracht in elke toepassingsfase van AI en digitale geletterdheid hebben we op deze studiedag een goede inhoud kunnen aanbieden.”
Iedereen aan de slag met een concrete opdracht
Nadine: “Tijdens het laatste deel van de studiedag zijn de scholen zelf met elkaar in gesprek gegaan. Daarvoor is een 0-meting gedaan om per school vast te stellen waar een school met haar medewerkers eigenlijk staat op het vlak van AI en digitale geletterdheid. Vervolgens heeft elke collega op basis van die 0-meting voor zichzelf aan opdracht omschreven: ‘Waar ga ik binnen de context van AI en digitale geletterdheid de komende weken zelf mee aan de slag?’. Aan de schooldirecteuren de taak om de voortgang hierin te monitoren.”
Koersen op integratie met overig onderwijs
Techkwadraat Twente doelt erop om PO-leerlingen ook digitale technologie aan te bieden. Niet separaat, maar het liefst geïntegreerd in de bestaande vakken, zoals de zaakvakken. Geldt dat bij de scholen van SCOT ook voor AI en digitale geletterdheid? Bied je dat als leerkracht separaat aan of juist geïntegreerd? Bram: “Dit onderwerp hebben we goed besproken tijdens onze eerdere visiebepaling. Inderdaad, moet digitale geletterdheid, met daarin AI, een apart vak zijn in het rooster of juist geïntegreerd? SCOT heeft er bewust voor gekozen dit zoveel mogelijk te integreren, daar waar het kan. Uiteraard ontkom je er niet aan dat dit niet altijd zal lukken.”
De verhouding tussen digitale geletterdheid, AI en W&T
W&T is binnen de scholen van SCOT een aandachtspunt. Bram: “W&T is een uitdaging, dat zullen veel andere scholenstichtingen herkennen. Digitale geletterdheid en AI zien wij als een klein facet van het hele W&T. Beide ontwikkelingen zullen in onze visie hun eigen trajecten gaan doorlopen en misschien nog wel gemakkelijker te integreren zijn in het basisonderwijs dan andere onderdelen van W&T, zoals ontwerpend en onderzoekend leren. Digitale geletterdheid en AI zullen tot op zekere hoogte meer intuïtief hun weg vinden in het basisonderwijs, denk ik zelf.”
Digitale vaardigheden basisschoolleerlingen vaak overschat
Ook basisschoolleerlingen zijn tegenwoordig zelf al veel bezig met digitale devices en apps. Helpt dat bij de introductie van digitale geletterdheid en AI? Bram: “Leerkrachten die al met deze materie vooroplopen zien dat minder als bedreiging. Andere leerkrachten ervaren het inderdaad als een drempel omdat hun leerlingen hiermee al veel verder zijn dan zijzelf. Ik denk dat dit soms een vals beeld is, leerlingen zijn zeker op sommige vlakken digitaal vaardiger dan sommige collega-leerkrachten, maar op een heel groot aantal andere vlakken zijn ze juist helemaal niet zo digitaal vaardig. Hun vaardigheid kan behoorlijk beperkt zijn en we overschatten de leerlingen hier ook wel in. Een voorbeeld? Een digitale mappenstructuur maken voor het overzichtelijk opslaan van hun documenten. Dan doen zij van nature niet zelf, daar hebben ze echt wel sturing bij nodig.”
Advies voor andere basisscholen
Welk advies heeft Nadine voor basisscholen die nog aan de vooravond staan van de introductie van AI en digitale geletterdheid? Nadine: “De constructieve en structurele support hierin van je eigen directie is onmisbaar. Dat geldt ook voor SCOT, vanuit onze visie kan elke basisschool hierin zijn eigen vertaalslag maken. Met onze visie en studiedag kunnen de scholen binnen hun eigen team nu hierover het gesprek voeren en hun eigen implementatie vaststellen.” Nadine heeft nog een tweede advies: “Begin gewoon, wees niet te bang, en dingen mogen ook mislukken. Daar leer je van en kun je het vervolgens op een andere manier oppakken.”
Vervolg op centrale studiedag
Bram: “We hebben nu samen een brede start gemaakt met de studiedag. Per school gaan we vervolgens kijken wat er nodig is op basis van hun 0-meting. Neem computational thinking: sommige scholen zij hier al ver mee in hun onderwijs en er zijn scholen die dit nog nauwelijks aanbieden. Het idee is om deze scholen aan elkaar te koppelen. We gaan beoordelen welke begeleiding er specifiek voor de komende twee jaar nodig is en welke route we gaan bewandelen met de scholen.”
Toenemende aandacht voor Techkwadraat Twente
De scholen van SCOT doen mee met Techkwadraat Twente. Bram: “Elke keer dat we bezig zijn met digitale geletterdheid brengen we dit programma onder de aandacht van de leerkrachten van onze scholen, ook via onze nieuwsbrieven. Nu zit Techkwadraat Twente nog vooral op het managementniveau, de directeuren en ICT’ers zijn er goed van op de hoogte. Inmiddels sijpelen de mogelijkheden van Techkwadraat Twente door naar de leerkrachten en begint het steeds meer te leven.” Nadine: “We hebben er dit schooljaar ook voor gekozen om Techkwadraat Twente op onze studiedagen vanuit onze visie in te steken. Vanaf volgend schooljaar volgen er ook meer school specifieke programma’s: wat is er op jóuw basisschool nodig in relatie tot Techkwadraat, en hoe koppelen we daar eventueel inzet aan? Dit schooljaar gebruiken we om iedereen dezelfde basis mee te geven in relatie tot Techkwadraat Twente, en waar de scholen hierin staan, zodat we hier vanaf het komende schooljaar actief op kunnen insteken. Vanaf dit komende schooljaar zal het ook meer op de scholen zelf gaan leven omdat ze er dan vanuit hun eigen school mee aan de slag gaan.”
