Technolab Enschede maakt switch naar vraaggestuurd aanbod voor PO

Het Technolab in Enschede verwelkomde een nieuwe beheerder. Zijn naam is Stephan van Gool. Ook voerde het Technolab een koerswijziging door. Voortaan werkt het Technolab vraaggestuurd samen met het PO en externe experts, en niet langer aanbod gestuurd. Een van de professionals die vanuit het onderwijs betrokken is bij deze ontwikkeling, is Sanne Bouwhuis. Zij is leerkracht van groep 5 op basisschool De Regenboog in Enschede en daarnaast W&T-coördinator. Vanuit haar rol als W&T coördinator is Sanne lid van de werkgroep PO/VO van STO Twente. Volgens Sanne begint goed techniekonderwijs bij verwondering: “Alles begint bij de nieuwsgierigheid van je leerlingen, en het Technolab kan daar een praktisch vervolg aan geven.”

Gezamenlijke werkgroep PO en Technolab 

Deze nieuwe aanpak is één van de resultaten van de veel nauwere band die recent is opgebouwd vanuit een gezamenlijke werkgroep van het Enschedese PO en het Technolab van de STO-subregio Enschede. Op 21 januari hield deze werkgroep één van zijn meerdere bijeenkomsten voor het PO in het Technolab. Stephan: “Bedoeld om de nieuwe werkwijze uit te leggen, maar ook om de behoefte op het vlak van techniek en technologie te peilen bij het PO.” In 2025 werkte Stephan bij Tetem in Enschede, met haar focus op digitale cultuur en maakcultuur: “Een zeer waardevolle ervaring die ik nu ook kan inzetten. Daarvoor heb ik 15 jaar in het bedrijfsleven gewerkt onder andere bij Thales en Vredestein. In de periode daarvoor ben ik vanuit het bedrijfsleven als zij-instromer gestart in het VO als docent Techniek en Nask.”

Koppeling tussen klaslokaal en Technolab 

Ook het Technolab in Enschede staat boordevol nieuwe technologie. Stephan: “Da’s mooi, maar we stappen af van het aanbieden van kant-en-klare opdrachten aan het PO gekoppeld aan een specifieke technologie. Ons Technolab gaat veel meer de koppeling maken met PO-onderwijs.” Sanne Bouwhuis: “Tijdens de bijeenkomst van 21 januari hebben we de PO-scholen meegenomen in het vraaggestuurd onderwijs. Scholen in het PO zijn steeds drukker bezig om het bedrijfsleven te koppelen aan thema’s waar je als leerkracht mee bezig bent in de klas. Zo ook binnen het onderzoekend en ontwerpend leren (OOL). Hier start je ook vanuit de nieuwsgierigheid van leerlingen. Met hun enthousiasme en vragen ga je aan de slag met de fasen van Onderzoekend en Ontwerpend Leren. We zien dat scholen steeds meer het OOL willen aansluiten op de belevingswereld van de leerlingen, zo ook bedrijven en organisaties uit de buurt van de leerlingen. Maar deze koppeling is voor leerkrachten soms lastig om te maken. Helemaal wanneer het gaat om contacten leggen en het voorzien van materialen. Hier komt het Technolab bij om de hoek kijken. Onze samenwerking met het Technolab én het inmiddels aangehaakte bedrijfsleven begint eigenlijk in de klas. Onderzoekend en Ontwerpend Leren is opgebouwd uit fases. De fases van het onderzoek opzetten en het maken van schetsen kunnen we prima op school doen, maar voor het daadwerkelijk uitvoeren lopen de leerkrachten geregeld tegen een praktisch struikelblok aan.”

Uitleg vraaggestuurde aanpak 

Ook het Technolab in Enschede beschikt over een breed scala aan nieuwe technologieën. “Dat is mooi,” zegt Stephan van Gool, “maar we stappen af van het automatisch aanbieden van kant-en-klare opdrachten aan het primair onderwijs, gekoppeld aan één specifieke technologie. Het Technolab gaat werken vanuit de inhoudelijke koppeling met het PO en hun wensen.” Die benadering sluit goed aan bij ontwikkelingen in het primair onderwijs, ziet Sanne Bouwhuis. Zij was onder meer betrokken bij de bijeenkomst van 21 januari, waarin PO-scholen zijn meegenomen in deze manier van werken. “Scholen in het primair onderwijs zijn steeds actiever bezig om het bedrijfsleven te koppelen aan thema’s die in de klas spelen,” vertelt Sanne. “Dat zie je ook terug binnen OOL. Je start vanuit de nieuwsgierigheid van leerlingen: hun vragen en enthousiasme vormen het vertrekpunt om aan de slag te gaan met de verschillende fases van dit leerproces.”

Daadwerkelijke uitvoering ideeën 

Scholen proberen het onderzoekend en ontwerpend leren steeds meer te verbinden met de belevingswereld van leerlingen, bijvoorbeeld door samen te werken met bedrijven en organisaties uit hun eigen omgeving. “Die koppeling is voor leerkrachten alleen niet altijd eenvoudig,” legt Sanne uit. “Zeker niet als het gaat om het leggen van contacten, het regelen van materialen of het inzetten van de juiste technische kennis. Veel technische toepassingen en machines zijn simpelweg niet beschikbaar op school, of vragen om specialistische expertise. Het Technolab kan hierin ondersteunen door zowel de technische faciliteiten als de vakinhoudelijke begeleiding te bieden, zodat ideeën uit de klas daadwerkelijk uitgevoerd kunnen worden.”

Last wegnemen bij leerkrachten 

Sanne geeft een concreet voorbeeld: “Schateiland is een PO-school die de pilot voor vraaggestuurd onderwijs in relatie tot het Technolab heeft uitgevoerd, ik was daar ook bij betrokken als W&T coördinator. De groepen 7 (er zijn 3 groepen 7 geweest) van Schateiland kwamen op de proppen met het thema ‘Stoom’. Uiteraard kun je daarover in de klas heel veel vertellen. Maar op een gegeven moment moeten de leerlingen vanuit OOL daadwerkelijk fysiek iets gaan onderzoeken over stoom. In samenwerking met de school is het Technolab hierin betrokken met als insteek Stoom en de werking daarvan concreet te maken in het Technolab.” Stephan nodigde vervolgens iemand uit om daadwerkelijk een stoommachine en zijn werking te laten zien aan de leerlingen, in de rol van expert. Stephan: “Met de nieuwe vraaggestuurde aanpak en samenwerking willen we meer de last voor de concrete uitvoering bij de leerkracht wegnemen. Voor die fase van het OOL kunnen de PO-scholen in Enschede en omgeving dus voortaan een beroep doen op ons Technolab. Wij kunnen daar experts van buitenaf bij betrekken als dat nodig is, en de praktische uitvoering voorzien van maatwerk.”

Ook samenwerking binnen thema ‘Architect van je eigen huis’ 

Sanne noemt nog een voorbeeld van vraaggestuurde samenwerking: “Op de Regenboog hebben we nu in groep 7 en 8 het thema ‘Architect van je eigen stuk land’. Leerlingen ontwerpen daarin een eigen huis en gaan uiteindelijk ook aan de slag met het realiseren van dat ontwerp. Dat laatste is in de klas alleen lastig te organiseren. Met een grote groep leerlingen, een beperkte ruimte en het werken met materialen en gereedschappen zoals zagen, loop je al snel tegen praktische en veiligheidsgrenzen aan. Juist dan is het waardevol om de expertise, faciliteiten en begeleiding van het Technolab in te schakelen, zodat leerlingen hun ontwerp op een veilige en realistische manier kunnen uitvoeren.” Precies op dat punt kan het Technolab het verschil maken, vult Stephan van Gool aan. “PO-scholen kunnen zulke vragen dus rechtstreeks bij het Technolab in Enschede neerleggen. Wij ondersteunen vervolgens bij de praktische uitvoering, bijvoorbeeld in het Technolab zelf of in onze aanpalende techniekruimte. Soms past een externe locatie beter bij de vraag, zoals een werkplaats waar met stoom wordt gewerkt of een techniekmuseum. Als er elders een geschiktere plek is, dan is dat altijd bespreekbaar. De uitvoering kan dan onder onze begeleiding plaatsvinden.”

Altijd een maatwerk-afweging 

Sanne: “Het voorwerk voor het thema doen de leerkrachten dus in de klas, samen met de leerlingen. Zoals bij het thema ‘Architect van je eigen stuk land’: welke eisen gelden er voor je eigen huis? Waar plan je de stopcontacten en meer? Vervolgens maken ze dit voor de leerlingen concreet met de ondersteuning van het Technolab. Kortom, zij spelen praktisch in op onze vraag.” Uiteraard speelt de technologie die het Technolab nu biedt nog steeds een rol. Stephan: “Die staat er niet voor niets. We zullen altijd eerst nagaan of de bestaande technologie de PO-scholen kan helpen om de praktische opdracht te realiseren.” Stephan haakt nog even praktisch aan bij het thema ‘Architect van je eigen huis’: “In ons Technolab hebben we Tinkercad en dat is geknipt voor de leerlingen van dit project. Vervolgens kunnen ze dit bij ons in het klein printen met een 3D printer.” Sanne: “Als leerkracht ben je niet altijd bewust bezig met dit soort technieken. Juist deze inspiratie vanuit Stephan en het Technolab is heel waardevol en we vullen elkaar hierin goed aan.”

Aansluiting op nieuwe kerndoelen Mens & Natuur 

Sanne stipt de nieuwe kerndoelen aan die voor Mens & Natuur zijn vrijgegeven: “Die kerndoelen gaan veel over het maken van technische constructies en het werken met bepaalde materialen. Dat soort specifieke activiteiten zijn gewoonweg lastig om in je eigen klaslokaal te realiseren. Tegelijkertijd moet je als leerkracht wel aan die nieuwe kerndoelen voldoen. Dus met ook díe vragen kan het PO de hulp inschakelen van het Technolab in Enschede. Daarbij zou het natuurlijk optimaal zijn als dit aansluit op het thema waarmee je in de klas bezig bent. Ook geeft ons dit nu de gelegenheid om leskaarten te ontwikkelen die focussen op het aanleren door de leerlingen van bepaalde technieken en technologie, samen met het Technolab.” Stephan: “Het Technolab biedt veel ervaring en creativiteit en wij beschikken over genoeg technisch inzicht om de PO-scholen hierin te ondersteunen. Neem een brug bouwen met de leerlingen. Dat kan eenvoudig met bijvoorbeeld spaghetti of papier. Vanuit het Technolab weten wij redelijk handige alternatieven te bedenken die voor een leerkracht wellicht lastiger zijn om uit te voeren in het eigen klaslokaal.”

Mooie rol voor experts uit de praktijk  

En de rol van het bedrijfsleven? Stephan: “Die kun je vooral nu nog zien als een expert die we inschakelen en die de PO-leerlingen laat kennismaken met een beroep in samenhang met het thema. Neem het thema ‘Stoom’, dat we eerder noemden. Daar hebben we voor de leerlingen een expert in het bouwen van stoommachines voor ingevlogen.” Sanne: “Voor ons thema ‘Dierentuin’ kwam een dierenarts op bezoek die de leerlingen veel heeft uitgelegd over dierenverzorging en tegelijkertijd ook een stukje beroepsbeeld gaf.”

Advies voor PO-scholen: begin bij de nieuwsgierigheid van leerlingen 

Volgens Sanne begint vraaggestuurd werken altijd in de klas. “Je start met een thema dat echt aansluit bij de belevingswereld van je leerlingen. Een onderwerp dat hen raakt, verrast en vragen oproept. Juist die nieuwsgierigheid is de motor van vraaggestuurd werken. Als leerlingen zelf willen weten hoe iets zit, zijn ze gemotiveerder, denken ze dieper na en nemen ze meer eigenaarschap over hun leerproces. Dat is waar het om draait.” Ze illustreert dit met een voorbeeld uit haar eigen praktijk. “Op dit moment werken we met het thema ‘Op wereldsafari’. We verkennen samen verschillende landen en elk groepje kiest een land waar zij zelf nieuwsgierig naar zijn. Vanuit die nieuwsgierigheid ontstaan vanzelf technische vragen: hoe worden huizen daar gebouwd, waarom kiezen mensen voor bepaalde vormen of materialen en hoe zorg je dat een huis stevig blijft of beschermd is tegen hitte en regen?

Dat zijn vragen die uitnodigen tot ontwerpen en onderzoeken.” Daarna ligt de stap naar het Technolab voor de hand, legt Sanne uit. “Wanneer je samen met je leerlingen tot een concrete, behapbare en realistische ontwerp- of onderzoeksvraag bent gekomen, kun je de aansluiting zoeken met het Technolab in Enschede. In het Technolab beschikken we over de juiste materialen, gereedschappen en technische expertise om ideeën ook echt te realiseren. Leerlingen kunnen daar bijvoorbeeld werken met hout, constructiematerialen of digitale ontwerptools. Zo wordt een ontwerp niet alleen een tekening op papier, maar een tastbaar en technisch onderbouwd eindproduct.” Sanne benadrukt het belang van de houding van de leerkracht. “Neem een open en enthousiaste houding aan waarin alle vragen van leerlingen ertoe doen. Als leerlingen zich serieus genomen voelen, durven ze groter te denken. En precies dát maakt vraaggestuurd werken zo krachtig.”

Ook samenwerking met onderbouw vmbo verdiepen 

Tot slot maakt Stephan een belangrijke opmerking: “We hebben het nu, en terecht, veel over de samenwerking met het PO. Maar we gaan ook, samen met de docenten van de onderbouw op onze eigen vmbo-scholen de samenwerking verdiepen. Het Technolab wil initiatieven ontwikkelen die de docenten beter in het Technolab kunnen uitvoeren dan in hun eigenlijke les, van PIE en BWI tot en met ook vakken als wiskunde en meer. We gaan die samenwerking breed aan.”