f97abacf-f8c8-4e0d-93eb-1e42d7d14e92 Leerlingen werken voor kratracer succesvol samen met techniekbedrijf De afdeling PIE van C.T. Stork College en BST Servicegroep, beide uit Hengelo, zijn begin dit jaar voor het eerst een samenwerking gestart. De leerlingen uit klas 3 bouwen op donderdagmiddag onder begeleiding van zowel PIE docent Arnold Prinsen als Tim Weijenborg, stagiair bij BST Servicegroep, aan een stoere kratracer. Eerder berichtte deze nieuwsbrief over de start van dit bijzondere project. Hoe verloopt het bouwen en het samenwerken? STO Twente ging polshoogte nemen in het PIE-lokaal van C.T. Stork College. Hoe staat het project ervoor? Arnold: “De leerlingen bouwen de kratracer nu op. Alle laswerkzaamheden en het constructiewerk zijn afgerond. De halffabrikaten zijn in principe af. Nu assembleren ze alles in elkaar tot een eindproduct, tot en met de banden en lagers.” Lopen de leerlingen ergens tegenaan? Arnold: “Zeker! Daar leren ze van. Zoals tekening lezen. Dat gaat weleens mis. Dan hebben ze met elkaar iets in elkaar gemonteerd en moet het weer uit elkaar. Daar balen ze van én tegelijkertijd leren ze hier heel veel van. Dit triggert hun vermogen om voor elke handeling eerst goed na te denken.” Wat is de rol van Tim Weijenborg van BST Servicegroep? Arnold: “Hij is vanuit BST Servicegroep de projectleider, zorgt dat de materialen besteld en aanwezig zijn, levert tekeningen en ondersteunt de leerlingen bij de uitvoering.” Het idee is dat de leerlingen projectmatig leren werken. Komt dat uit de verf? Arnold: “Jazeker, ze maken alle facetten mee zoals planning. Wel merk je dat ze gezien hun leeftijd heel erg bezig zijn met de praktische uitvoering. Van nature vinden ze dat interessanter.” Wat valt jou als docent op in dit project? Arnold: “De leerlingen zijn veel gemotiveerder dan bij de reguliere lesstof. Waarom? Ze zijn met een spannend project bezig, het bouwen van een kratracer. Ook vinden ze het fijn om langduriger met een groot project zoals dit bezig te zijn. Wel ben ik er heel druk mee, maar krijg er ook heel veel voor terug van de leerlingen. De motivatie is hoog en de sfeer goed.” Welke ervaringen heeft jullie bedrijf tot nu toe met dit project en C.T. Stork College? Tim Weijenborg: “We vinden samen alles ‘from scratch’ uit. Er is eigenlijk geen literatuur te vinden over de projectmatige samenwerking tussen het technisch bedrijfsleven en het vmbo. Daarmee is deze eerste keer heel leerzaam. Uiteraard neem ik mee dat dit leerlingen zijn en geen medewerkers in ons bedrijf of klanten. Soms loopt het project iets anders dan gedacht en met elkaar bekijken we hoe we dit zo praktisch mogelijk kunnen oplossen. Doorgaans willen ze te graag en te snel. Neem het frame van de kratracer. Dit is in verhouding een complex onderdeel. Daar moet je vooraf eerst goed naar kijken. Als je ‘m te snel in elkaar last, kun je veel andere bewerkingen niet meer doen zoals gaten persen. De leerlingen leren eerst de tekening goed te bekijken, een belangrijke les. Systematisch leren denken, daar gaat het om.” Wat willen we met dit project bereiken voor de leerlingen? Tim: “De kunst is er met de leerlingen niet te scherp en met te veel nadruk op targets en deadlines in te gaan. Het mooie van de kratracer is, dat alle bewerkingen erin zitten die een monteur moet beheersen. Zoals lassen, draaien, frezen en montage. Kijk, een leerling hoeft niet per se een draaier of lasser te worden, maar ze hebben er wel aan geroken. Komen ze later in hun werk een lasser of draaier tegen? Dan kunnen zij zich beter verplaatsen in die collega.” Arnold: “Dit project is een pilot. De insteek is dat vanaf volgend jaar meerdere leerlingen PIE in groepjes een kratracer gaan maken.” MENU

b180da9e-0a62-43cb-9bd2-98e8c7c07ebe Techniek Tastbaar CT Stork College profiteert van slimme aanpassingen Opnieuw organiseerde CT Stork College een drukbezochte en gevarieerde Techniek Tastbaar. Een voorbeeld van het succes? Alleen al in de morgen stroomden op vrijdag 19 september zo’n 1000 po-leerlingen de school binnen. ’s Middags was het de beurt aan de vo-leerlingen en hun ouders/verzorgers, Cindy te Raa: “We zien dat steeds meer po-scholen aanhaken en per basisschool ook nog eens met een groeiend aantal leerlingen komen, een heel goed teken.” Nieuw: eerst uitleg in schoollokaal Cindy te Raa en Tom Blaauwgeers tekenden opnieuw voor de organisatie: “We telden bij deze editie 43 deelnemende bedrijven en organisaties. De belangstelling is groot, maar we houden ook goed in de gaten wat verantwoord is gezien de drukte, het aantal leerlingen en de veiligheid. Ook komt het steeds meer voor dat bedrijven samen optrekken in een soort cluster tijdens hun presentatie op onze Techniek Tastbaar.” Alle (techniek)sectoren waren goed vertegenwoordigd. Wel zou CT Stork College graag nog meer bedrijven uit de medische wereld waarin technologie een rol speelt willen verwelkomen, passend bij de verbreding die STO Twente voorstaat. Andere aanpak en begeleiding po-leerlingen Cindy: “Dit keer hebben we de ontvangst van de basisscholen aangepast. Alle bezoekende basisscholen werden bij deze editie na aankomst eerst in een klaslokaal opgevangen. Daar gaf een docent uitleg over Techniek Tastbaar, de stempelkaart, en pas daarna begonnen ze hun ontdekkingstocht langs Techniek Tastbaar. De reden? Er haken steeds meer basisscholen aan en deze aanpassing maakte die aantallen beter behapbaar, alle lokalen op school waren voor deze ontvangst gevuld!” Met de stempelkaart met ruimte voor 7 stempels werden de po-leerlingen bewust langs de 7 werelden van techniek geleid, ook bij deze editie bleek deze aanpak goed te werken. Tom: “Verder zijn dit jaar de deelnemende po-scholen vooraf gericht geïnformeerd om hun kennis van de 7 werelden van techniek te actualiseren, ook voor de nog betere voorbereiding van hun leerlingen op Techniek Tastbaar.” Inzet op start- en afsluitmoment Tom: “We hebben dus dit keer ingezet op een goed startmoment én een goede afsluiting. De leerlingen gingen na afloop met de docent die hen begeleidde terug naar het klaslokaal waar het ’s morgens allemaal was begonnen.” Een aantal po-scholen komt later op school vanuit het perspectief van W&T nog terug bij de leerlingen op hun ervaringen tijdens Techniek Tastbaar. CT Stork College is van plan om de genoemde voorbereiding en afsluiting op de po-scholen zelf voor Techniek Tastbaar in de naaste toekomst nog meer gewicht te geven door een daarop geënt programma aan te reiken. Daphne volgde haar passie voor Elektro! Eén van de deelnemende bedrijven was Selo, partner in foodprocessing. Daphne Elferink is daar elektromonteur en hielp de leerlingen met hun opdracht; het zelf maken van salsasaus. Selo maakt namelijk machines voor de productie van salsasauzen, mayonaise en ketchup. Daphne: “Ik zat vroeger op de voorloper van CT Stork College. Elektro sprak mij echt aan, en docent Onno Wiggers heeft mij hierin begeleid en gemotiveerd. Ook door hem geïnspireerd ben ik op ROC van Twente in de richting van elektrotechniek gaan studeren en werk ik nu bij Selo.” Hoe ervaart Daphne het werken in de mannenwereld van elektrotechniek? “Volg je gevoel en kies voor je interesse. Als je graag de techniek in wil, volg dan je passie en laat je als vrouw niet tegenhouden omdat dit vooral een mannenwereld is.” Ook Severfield present met stokkenvanger! Ook Severfield uit Rijssen kwam met plezier naar Techniek Tastbaar. Severfield is een trouwe STO-partner die vooral samenwerkt met de PIE-afdeling van CSG Reggesteyn in de Rijssense Kampus. Wessel Voortman is samensteller in de werkplaats en teamleider van de zaterdagploeg: “In een speciaal STO-project hebben we met de PIE-leerlingen van CSG Reggesteyn een stokkenvanger gemaakt, een project waar de leerlingen veel van hebben geleerd. Deze stokkenvanger is een leuk en uitdagend spel dat wij speciaal voor Techniek Tastbaar op CT Stork College hebben meegenomen. Het bleek een enorme magneet te zijn voor de leerlingen en in één moeite door ontdekten zij hoeveel metaaltechniek en elektronica hierbij komt kijken. Ook laten we de leerlingen zien waar Severfield voor staat, wat we maken én hoe welkom ze zijn om later bij ons te komen werken. Door Techniek Tastbaar bouwen we ook aan onze naamsbekendheid, want voorheen heetten we Voortman Steel Construction en die naam was veel bekender.” Ontdek de wereld van microbiologie! Labmicta nam eveneens enthousiast deel aan Techniek Tastbaar. Met passie voor microbiologie biedt Labmicta als medisch laboratorium een volledig palet infectiezorg aan zorgverleners: preventie, inzet op minimale antibioticaresistentie, indammen van uitbraken, wetenschappelijk onderzoek en brede diagnostiek inclusief consult. Bregje van Labmicta: “Wij staan heel graag op Techniek Tastbaar om leerlingen enthousiast te maken voor ons vakgebied. Door de opdracht die we hen laten uitvoeren, maken ze onder de microscoop kennis met de wereld van bacteriën en parasieten. Ook leren we ze onder andere hoe ze hun handen professioneel desinfecteren. We hopen hen daardoor voor een mbo opleiding in deze richting te inspireren waardoor we ze uiteindelijk als nieuwe medewerkers mogen verwelkomen! Je hebt het dan concreet over de middelbare laboratoriumopleiding op ROC van Twente.” MENU

7c82474f-928f-449d-986b-04fdd1100e98 Slim: docenten groepsgewijs opleiden tot XR expert Extended Reality (XR) is een paraplu-term voor Virtual Reality (VR), Augmented Reality (AR) en Mixed Reality (MR). Hiermee is in techniekonderwijs oneindig veel mogelijk. Dat besef is ook binnen STO Twente breed doorgedrongen. Echter, het risico bestaat dat XR blijft hangen op het niveau van een aanlokkelijk speeltje. De kunst is juist om XR in je onderwijs structureel in te bedden in je curriculum vanuit een stevige visie en beleid. Breed gedragen binnen de school en beleidsmatig gemonitord voor een lange tijd. Die stap kan de STO subregio Rijssen - Holten nu zetten door de training van een grote groep XR experts, afkomstig van zowel CSG Reggesteyn als de Waerdenborch. Scholen bundelen krachten De STO subregio Rijssen-Holten heeft een aantal XR experts opgeleid via meerdere bijeenkomsten, georganiseerd door Ewout Warringa van XR Learning. Hij is een expert in XR met visie en heel veel contacten, een actieve pionier. Marcel Vaneker van SG De Waerdenborch: “Wij wilden graag XR experts opleiden en XR in ons onderwijs inbrengen. Maar hoe pak je dat aan? We kwamen in contact met Ewout, hij had een veelzijdige training opgezet. De scholen Reggesteyn en de Waerdenborch hebben de krachten gebundeld en een groep samengesteld van docenten uit beide scholen vanuit ook verschillende secties.” De winst van twee scholen laten samenwerken tijdens de training tot XR-expert? Marcel: “Een betere samenwerking, ook tussen de vmbo-scholen in de STO regio én daardoor een platform om ervaringen en kennis uit te wisselen.” Meer binding, begrip en enthousiasme Marcel: “Als je een hele klas met XR wil laten werken, dan vraagt dat toch wel wat van een docent. Dat kan docenten afschrikken. Juist door de training tot XR expert te organiseren voor een gerichte groep docenten creëer je veel meer binding, begrip en onderlinge kennisuitwisseling. Veel van onze collega’s staan te trappelen om XR te ervaren, niet alleen binnen de techniekvakken, maar bijvoorbeeld ook een gymdocent, docent aardrijkskunde en kunstdocent. We zien dat er ook weer nieuwe geïnteresseerde docenten zijn die XR in hun vak willen inzetten. Met XR kun je extra laten zien dat techniek overal is. Dus kun je XR op alle vakgebieden inzetten zoals ook binnen Zorg en Welzijn. Dat sluit aan bij de verbreding die de minister voor de tweede periode van STO voor ogen heeft.” Actueel issue: Visie/beleid en onderzoek De meerdere trainingen werden afwisselend op de deelnemende scholen gegeven en behandelden achtereenvolgend vier onderwerpen. Maarten Scholten: “We kregen de laatste stand van zaken aangereikt op het vlak van hardware, content, didactische skills en ook visie/beleid en onderzoek.” Marcel: “Extended Reality heeft een enorme meerwaarde voor het leren. Echter, het gaat niet alleen om de aanschaf van de hardware, de juiste content en de didactische skills. Net zo belangrijk is dat vanuit elke laag in de schoolorganisatie iemand meedenkt over visie/beleid en onderzoek. Het is essentieel dat je die elementen in je school voor XR goed neerzet voor het geslaagd toepassen ervan, ook op de langere termijn. Dat betekent dat je de docenten gericht begeleidt en ondersteunt bij de implementatie en toepassing van XR vanuit een gerichte visie en beleid. Twee kernvragen spelen hierin een rol: waar gaan we naartoe binnen de scholen met XR? En hoe gaan we dit met elkaar gestructureerd en duurzaam inzetten?” Visiebijeenkomst voor lange termijn Na de trainingen/opleiding voor de XR experts werd ook gekeken naar de lange termijn. Ewout heeft hiervoor speciaal een visiebijeenkomst georganiseerd. Daar was de Belg Carl Boel (Co-founder Dexr, Founder Virtual Learning is Reality en PhD-Researcher Universiteit Gent) online aanwezig om zijn kijk en ervaring te delen. In Vlaanderen heeft het ministerie van onderwijs het belang van VR in de school al beschreven. Ook gaf Cor De Ridder in deze bijeenkomst uitleg over de ontwikkelingen met XR binnen het profiel BWI en als afsluiting was er een praktische workshop van Freek Teunen over de mogelijkheden van Wintor AR Tours binnen het onderwijs. Gericht geïnvesteerd in hoge aantallen VR-brillen Maarten: “Wij horen met XR bij de innovators. Voor zover wij weten is alleen de STO-regio Rijk van Nijmegen actief met het trainen van XR experts via een groep docenten. Wat ons ook uitzonderlijk maakt als subregio Rijssen – Holten binnen STO Twente is dat we de beschikking hebben over 140 VR brillen. Elke VR-Expert heeft een eigen VR bril. Daarnaast heeft elke vestiging van de Waerdenborch en Reggesteyn een set van 30 VR brillen, zodat een docent met de hele klas in één keer in VR een bezoek kan brengen aan een bouwplaats, autofabriek, het Louvre of het Anne Frankhuis. De docent krijgt hierbij de eerste keren ondersteuning van een VR Expert. Dit versnelt het leerproces enorm en wordt ook als grote meerwaarde ervaren. Een grote investering, maar wel één die op korte termijn en lange termijn zijn vruchten gaat afwerpen. Niet alleen bij leerlingen, maar ook bij docenten.” Aansluiting bij bedrijfsleven Marcel Vaneker: “Ook sluiten we hiermee veel beter aan op de technische bedrijven waarmee we binnen STO samenwerken. Daar is XR vaak al gemeengoed. Bijvoorbeeld bouwbedrijf Haafkes uit Goor werkt hier al mee. Hiermee sluiten we met XR dus aan op de lijn vanuit school naar het technische bedrijfsleven.” Tot slot heeft Maarten een belangrijke tip voor andere vmbo-scholen: “Kijk heel goed naar welke licentie je afsluit voor de maatwerk applicaties en content voor je XR lessen. Check dat de licentie wordt onderhouden en vernieuwd en ook welke kosten hierbij komen kijken. Op grond hiervan kun je een goede afweging maken tussen of je als school zelf software en content wil laten ontwikkelen of een licentie koopt voor bestaande content en dit juist uitbesteedt.” MENU

ba8d2bc1-e5e9-47a5-8a01-3343321dfaaa Gloednieuwe STEL-dag trekt honderden enthousiaste vmbo-leerlingen De STO-subregio Almelo e.o. stak op woensdag 18 mei fors haar nek uit met de grootschalige organisatie van de allereerste STEL-dag. Een primeur met veel inzet die rijkelijk werd beloond! Onder een strakblauwe hemel trokken honderden vmbo-klas 1 leerlingen naar het stadion van Heracles. Vanuit een speels en uitdagend programma maakten zij op drie locaties kennis met techniek en technologie specifiek binnen sport en voeding. Wat begon als ‘technische’ rondleiding bij Heracles is door groot enthousiasme verworden tot een grootschalig evenement. Hiervoor is dan ook veel dank verschuldigd aan Heracles, sportbedrijf Almelo, IISPA en voetbalclub Oranje Nassau. En vooral ook aan Ivar Hageman en Gerwin Pol. Dat wij kunnen terugkijken op een bijzonder geslaagde dag is zeker ook te danken aan de collega -docenten van de Almelose scholen en de zeer betrokken club initiatiefnemers. Dank voor tomeloze inzet docenten én Heracles Al met al was het een geweldige techniekbelevenis waarbij docenten van alle scholen in en om Almelo alles uit de kast getrokken hebben om leerlingen een appetizer te geven van wat er te doen is in het Technolab op school. Deze docenten hebben dit jaar zelf cursussen gevolgd en het enthousiasme hiervan was te zien. Wekenlang hebben zij hier tijd in geïnvesteerd om korte activiteiten rond het thema sport op te zetten. Ook dank voor de trainers van de Twente Heracles Academie! Zij hebben de hele dag in de blikkerende hitte met leerlingen gevoetbald. Sport, voeding en nieuwe technologieën bleek een gouden vondst! Hoofdorganisator was STO Kartrekker Henk Bos, decaan vmbo en sectieleider HBR op het Erasmus: “Als je jonge mensen wilt triggeren voor techniek en technologie, dan helpt een aansprekend thema. Sport, voeding en nieuwe technologieën bleek een gouden vondst! We hebben alle activiteiten om deze thema’s opgebouwd en vooral: de leerlingen konden heerlijk zelf aan de slag! Alles draaide om zelf doen en dat sloeg 100% aan.” Leerlingen de ogen helpen openen Henk: “De Stel-dagen zijn hét startschot voor de leerlingen om vooral de prachtige technische profielen verder te ontdekken op de scholen. Wij hopen dat deze eerste kennismaking naar meer smaakt. Dat ontdekken en ervaren ook laat zien dat er meer is te kiezen dan je in eerste instantie zou verwachten. We willen de leerlingen de ogen helpen openen voor alle kansen die techniek en technologie hen bieden! Bijvoorbeeld: welke techniek en technologie komt er allemaal om de hoek kijken als je een voetbalwedstrijd organiseert? Maar ook hoe technologie een rol speelt in de zorg.” Goed voorbereid Voorafgaand aan de STEL-dagen hadden de leerlingen samen met hun docenten een inspirerende film bekeken en een voorbereidende opdracht uitgevoerd. De insteek? Waar zouden we zijn zonder techniek en technologie? Daarmee kwamen de leerlingen goed voorbereid naar de sportiefste locatie van heel Almelo en omstreken! Opgebouwd rondom vier onderwerpen Henk: “Dit evenement is rondom vier onderwerpen opgebouwd: S port & beweging, T echniek & technologie, E nergie & duurzaamheid en L eefstijl & gezonde voeding. Vandaar de afkorting STEL. In zowel het Heracles stadion als in de IISPA-hal en bij ON namen de leerlingen via een carrousel 1,5 uur deel aan allerlei spannende technologie-activiteiten. Maar STEL staat ook voor het aanspreken van de verbeelding van de kinderen: Stel je voor waar we zouden zijn zonder techniek? Stel je voor wat er nodig is aan techniek en technologie om een wedstrijd te laten plaatsvinden? Kun jij je voorstellen welke beroepen er zijn binnen de techniek? Kortom, een evenement dat veel laat zien, hopelijk tot de verbeelding zal spreken en vooral ook leuk is! Behalve vanuit de wens als IISPA en Heracles om maatschappelijk verantwoord te ondernemen is deze STEL-dag ook omarmd om techniek/technologie en sport te belichten. Techniek en technologie om wedstrijden te laten plaatsvinden, sporters te monitoren en prestaties te verbeteren. Van pilot naar jaarlijks terugkerend event Alle eerstejaars vmbo-leerlingen van de scholen die deel uitmaken van de STO subregio Almelo waren hiervoor uitgenodigd. Om precies te zijn: Noordik, Erasmus, Pius X, Mozaïek en Zone.college. Henk: “Bij deze eerste editie van de STEL-dagen kozen we er bewust voor om enkel de Almelose scholen uit te nodigen. Noem het een pilot, als je wilt. Maar al wel een compleet opgetuigde pilot! In de volgende editie sluiten dan Vroomshoop, Vriezenveen en Tubbergen ook aan. We hebben heel veel positieve ervaring opgedaan. Het is nadrukkelijk de bedoeling van de STEL-dagen een jaarlijks terugkerend evenement te maken, in september/oktober.” Henk ziet uiteraard het belang van héél STO Twente en nodigt nadrukkelijk de collega’s uit de andere subregio’s uit om dit event ook te organiseren: “Wij delen graag onze ervaring met hen.” Een gewild onderdeel van STEL was de Innovatiebox van het Heracles stadion. Hier konden de leerlingen kennismaken met de e-sporters via e-gaming. Plus aansprekende uitleg wat Heracles hiermee wil en wat de opbrengst is. En uiteraard: welke technologie Heracles hiervoor gebruikt! Een opmerking van een leerling: “Thuis game ik ook, hier wil ik later in door!” Lekker zelf met technologie aan de slag Om 12.00 uur werd een door de leerlingen zelf vervaardigde én uiteraard supergezonde en voedzame lunch gegeten. Een geweldige opdracht voor onze collega’s van het Zone.college. Zij hebben dus met ruim 400 leerlingen in verschillende sessies dit mogelijk gemaakt! En om 14.00 uur rondde een net zo gezonde en lekkere smoothie deze eerste STEL-dag af. De conclusie? Honderden eerstejaars vmbo-leerlingen doken een dag lang in de ene technologie-activiteit na de andere. Niet door te kijken, maar door het lekker zelf te doen!” Henk tot slot: “Een zeer diepe buiging voor iedereen die betrokken was bij deze mooie dag.” MENU

e0741133-8c5a-44fc-a21a-1f9e6cfa2b49 TZA Zorgkoffers uitgereikt in STO Twente In september en oktober krijgen de docenten van het profiel Zorg & Welzijn in subregio’s van STO Twente de Zorgkoffer van TZA in bruikleen uitgereikt. TZA is een belangrijke samenwerkingspartner van STO Twente. We namen een kijkje bij de uitreiking en toelichting door Mariëlle Medema op CSG Reggesteyn in Rijssen. In één handige en mobiele koffer putten de scholen nu uit een slimme selectie van zorgtechnologie. Want ook in de sector zorg en welzijn helpt slimme technologie mensen die langer thuis willen blijven wonen. En die technologie leren beheersen start uiteraard al in het vmbo! TZA Twente: regionaal leerwerk-, oefen- en testcentrum De Technologie & Zorg Academie (TZA) Twente is het regionale leerwerk-, oefen- en testcentrum op het gebied van zorgtechnologie en hulpmiddelen, gericht op het vergroten van de zelfstandigheid en zelfredzaamheid in de thuissituatie. De TZA is een netwerkorganisatie van (zorg)organisaties, overheid en onderwijs. In een innovatieve omgeving worden studenten, docenten en professionals meegenomen in de mogelijkheden die technologie biedt. TZA Twente werkt inmiddels al nauw samen met STO Twente. Toepassen in realistische lessituaties Mariëlle Medema is bij TZA Twente de coördinator van het Living Lab: “Ook leerlingen en hun docenten uit het vmbo zijn van harte welkom om kennis te maken met onze tastbare technologie en praktische tools. Op deze beleeflocatie van de TZA valt van alles te ontdekken om technische en innovatieve hulpmiddelen voor de zorg uit te proberen en te ervaren. Maar we lenen ook rijkgevulde Zorgkoffers uit, bomvol praktische voorbeelden van zorgtechnologie, zoals nu binnen de profielen Zorg en Welzijn in Twente.” De scholen krijgen deze koffer dankzij STO Twente in bruikleen. Mariëlle: “De docenten Zorg en Welzijn kunnen alles nu zelf uitproberen en samen met hun leerlingen toepassen in realistische lessituaties.” Uiteraard biedt de Zorgkoffer handleidingen die elke zorgtechnologie helder uitleggen en wat de docenten en leerlingen ermee kunnen. Mariëlle: “En hebben ze gaandeweg vragen over hoe iets werkt of hoe je bepaalde zorgtechnologie toepast? Dan staan we stand-by om die vragen te beantwoorden.” Laatste snufjes op het gebied van zorgtechnologie Om een idee te geven: de zorgkoffer toont de laatste snufjes op het gebied van zorgtechnologie. En zoals Mariëlle benadrukt: “Niet zozeer vanuit het veelgehoorde argument dat er steeds minder handen aan het bed zijn, maar veel meer vanuit het idee dat zorgtechnologie mensen langer in staat stelt zich thuis te redden.” Met schwung toonde Mariëlle zorgtechnologie uit de TZA Zorgkoffer bijvoorbeeld aan twee docenten Zorg en Welzijn van CSG Reggesteyn: Tamara Berentschot en Herma Catsburg. Zoals een slaapmasker met bluetooth, een memoryspel voor de leerlingen om zorgtechnologie te leren combineren met een zorgvraag, een t-shirt waardoor je inwendige organen aan de buitenkant zichtbaar worden en een super eenvoudig te bedienen radio. Maar ook een BBrain klok voor herinneringen voor dementerenden en een super zwaar set kledingstukken waardoor leerlingen zelf ervaren hoe mensen met een zorgvraag fysiek beperkt kunnen zijn, het zogeheten ouderdomspak. Evenals het ademhalingskussen Somnox om rustig in slaap te vallen en de Moofie vielen in de smaak. De laatste is een lange fitnessstok die met licht en geluid allerlei bewegingsoefeningen geeft om fit te blijven in een zorgsituatie. En natuurlijk ontbrak de bekende robotpoes niet waarmee cliënten of patiënten kunnen knuffelen. Speciaal lesmateriaal ontwikkelen De kunst is natuurlijk om al deze voor leerlingen aantrekkelijke zorgtechnologie niet zomaar ‘in de groep te gooien.’ Ook Tamara en Herma waren super enthousiast na alle uitleg van Mariëlle, evenals hun andere onderwijscollega’s in Twente: “We gaan hier nu speciaal lesmateriaal voor schrijven. Daar zijn we al voor in overleg met de collega’s van Zorg en Welzijn van het C.T. Stork College in Hengelo en docenten van de Wethouder Beverstraat in Enschede. We laten de leerlingen er eerst gewoon spelenderwijs kennis mee maken. Vervolgens gaan we hen begeleiden in het denkproces om deze zorgtechnologie te integreren in de lessen.” In de Zorgkoffer zit bijvoorbeeld een automatische appelsnijder voor wie dat met de handen niet meer lukt. Tamara en Herma: “We gaan de leerlingen inspireren om na te denken over hoe zij die zorgtechnologie zouden kunnen benutten. Denk bij de automatische appelsnijder aan een bakopdracht waarin je de appelsnijder integreert in de les. Dus niet dat wij een kant-en-klare les appelschillen maken, maar de leerlingen zelf laten bedenken hoe je al deze zorgtechnologie nuttig kunt inzetten.” Scholen kunnen dit soort technologie bijvoorbeeld ook inzetten voor een beurs/ouderavond of themaweek Méér mogelijk Overigens, TZA Twente heeft méér zorgtechnologie in huis dan in de Zorgkoffer meekomt. Mariëlle: “Docenten Z&W van scholen die deelnemen aan STO Twente en die ook interesse hebben in onze SmartClips en CRDL, kunnen ons gewoon even mailen via onze probeerservice ( probeerservice@tza.nu ) . Omdat STO Twente lid is van de TZA is deze technologie voor hen via TZA Twente te huren.” MENU

56dd250d-fd5a-4c00-bf49-6c94fc862d36 House of Skills neemt leerlingen basisonderwijs en voortgezet onderwijs mee in procestechniek House of Skills is een enthousiaste partner van Techkwadraat Twente. In mei van dit jaar stelden zij gastvrij hun deuren open voor de eerste regiobijeenkomst. Op donderdag 25 november organiseerde House of Skills een verdiepende bijeenkomst voor VO-docenten om samen te ontdekken wat House of Skills ook de aan Techkwadraat Twente deelnemende VO-scholen kan bieden. Zoals kant-en-klare workshops met praktische opdrachten voor maximaal contextrijk onderwijs. House of Skills: van idee tot uitvoering Twente kent veel werkgelegenheid in de procestechniek, vooral in de food. Denk aan Grolsch, Johma Salades en Heks’nkaas. House of Skills in Almelo is dé plek waar alles samenkomt als het gaat om proces- en voedingsmiddelentechniek. Roy Overbeek is manager praktijkcentrum procestechniek oost Nederland: “Onze werknaam is Process your Future, met House of Skills als onderdeel. Naast het verzorgen van onderwijs enthousiasmeren we PO- en VO-leerlingen voor proces- en voedingsmiddelentechnologie. Dat doen we samen met onderwijsinstellingen én met bedrijven.” Lekker praktisch aan de slag Bij House of Skills draait alles om leren, jezelf ontwikkelen, experimenteren en fouten mogen maken. Roy: “In deze inspirerende leeromgeving maken we gebruik van combinaties tussen fysieke, digitale en zelfs virtuele middelen. Met de modernste techniek, apparatuur, bibliotheek en interactieve leerplekken is dit de plek waar vakmanschap op het gebied van procestechniek wordt ontwikkeld. En dat begint al op het PO en VO, ook samen met de scholen die meedoen met Techkwadraat Twente!” De leerlingen gaan vanuit aantrekkelijk praktijkonderzoek breed aan de slag. Roy: “Van onderzoek en produceren tot en met procesregeling.” Montessori College is al aan de slag! Bijvoorbeeld het Montessori College in Hengelo, deelnemer aan Techkwadraat Twente, reserveerde vanuit Techkwadraat Twente al workshops voor haar vo-leerlingen. Roy: “Samen met hen hebben we een uitdagend programma opgesteld, maximaal doelgroepgericht en regelmatig geëvalueerd. Per week komen zij met groepjes van tussen de 40 en 50 leerlingen. In totaal komt elk groepje drie keer, dat zijn opgeteld zo’n 500 leerlingenbezoeken, met iedere keer een ander prikkelend programma. Eerst een instapprogramma met heldere instructie waarmee zij aan de slag kunnen, dan een tweede verdiepingsslag of een compleet andere opdracht, naar wens in te vullen door de docent van de bezoekende VO-school. Uiteindelijk vormt een derde praktijkbezoek de feitelijke afronding.” IJs maken met Erasmus… Ook het Erasmus uit Almelo kwam al op bezoek met 3 havo/vwo en 5 vwo. Roy: “Samen met Ben en Jerry’s hadden zij een project en de leerlingen kwamen hier om ijs te gaan maken. Hierbij ging het niet alleen om het proces van ijs maken, maar maakten we met de leerlingen ook een verdiepingsslag op de inhoud. In dit geval hebben we het gehad over de emulgatoren die in ijs zitten en meer. Ook PO-leerlingen en hun leerkrachten zijn meer dan welkom bij House of Skills. Roy: “Zetten leerkrachten voor hun po-leerlingen een lessenreeks uit vanuit Kids4Twente? Dan zorgen wij bij House of Skills voor de kers op de taart met praktische doe-opdrachten.” Een tip voor Techkwadraat Twente: Week van de Proces- en Voedingsmiddelentechnologie House of Skills organiseert elk jaar in januari de Week van de Proces- en Voedingsmiddelentechnologie. Roy: “Dat doen wij niet bij de bedrijven, maar samen met de bedrijven bij House of Skills. Hier kunnen de aan Techkwadraat Twente deelnemende scholen ook bij aansluiten.” Veel breder dan alleen techniekdocenten Je hoeft geen techniekdocent te zijn om bij House of Skills goed met je PO- en VO-leerlingen aan de slag te gaan. Roy: “We steken juist in op LOB in de breedste zin. Ook een docent Nederlands is hier met zijn of haar leerlingen welkom, bijvoorbeeld voor de connectie tussen techniek en taal. Of neem een docent Natuurkunde, die legt de Wet van Ohm uit in de klas. Maar als de leerlingen er hier mee aan de slag gaan, begrijpen ze écht wat het is en wat de feitelijke toepassing hiervan in de procesindustrie is.” Interesse? Kijk op de site: https://processyourfuture.nl/house-of-skills/ . Hier vinden scholen ook een zeer laagdrempelig reserveringssysteem. Even mailen met Roy Overbeek mag natuurlijk ook! roverbeek@rocvantwente.nl MENU

51ed23cb-3703-4088-8b6a-d8bed2f94a61 Lekker aan de slag tijdens geslaagde Techniek Carrousel Rijssen Holten STO Rijssen-Holten nodigde in mei alle derdejaars tl-leerlingen in hun regio uit om deel te nemen aan de Techniek Carrousel. Op 14 mei waren de leerlingen van de Fruytier en de Waerdenborch welkom, en op 21 mei was het de beurt aan de tl-leerlingen van Reggesteyn en Pius X. Wat hen wachtte? Spannende workshops waarin ze direct zelf aan de slag mochten! Heerlijk, lekker zelf praktisch dóen Mirjam ten Brinke is decaan voor CSG Reggesteyn in Rijssen-Nijverdal en zorgde samen met haar onderwijscollega’s voor de organisatie: “Hoe gaaf is het voor tl-leerlingen om een ochtendje lekker praktisch aan de slag te kunnen? En ondertussen te ontdekken wat techniek hen allemaal te bieden heeft? Tijdens de Techniek Carrousel konden zij deelnemen aan leuke workshops op meerdere locaties. Vooraf hadden zij een flyer ontvangen met alle workshops en mochten zij hun favoriete top 3 doorgeven. Daar hebben we bij de daadwerkelijke toewijzing zo goed mogelijk rekening mee gehouden.” Ook veel docenten van de leerlingen kwamen mee en deden enthousiast met de workshops mee. Van hout tot zand! Welke workshops er waren? Bij Bouwmensen op de Kampus in Rijssen maakten de leerlingen onder begeleiding een houten insectenhotel. De handelingen die zij leerden waren boren, zagen en schroeven. Bij de workshop Infratechniek bij InfraVak Holten mochten de leerlingen in de praktijkhal lekker zelf aan de slag in de grond- en wegenbouw met professionele hulp van instructeurs. Al doende ontdekten zij wat er allemaal komt kijken bij het aanleggen van straten en rioleringen en het uitzetten van verschillende hoogtes en het besturen van een graafmachine. Van een lamp en logistiek tot en met slim bouwen Populair was ook de workshop TechLight bij REMO in de Kampus. In deze workshop leerden de leerlingen stap-voor-stap hoe je zelf een lampje maakt, met vooral het werken met metaal zoals buigen en vijlen. Daarna leerden zij hoe zij draden aan elkaar maken zodat het lampje écht gaat branden. Ook Opleidingscentrum Transport & Logistiek Rijssen-Holten (OT&L), gesitueerd vlakbij de Kampus, deed haar deuren gastvrij open voor de leerlingen. In hun gevarieerde workshop namen de leerlingen een kijkje in de wereld van Transport en Logistiek met een VR-Bril. Ze ontdekten de meest efficiënte manier van kratjes stapelen, een rijroute uitstippelen door Nederland én konden de binnenkant van een echte vrachtwagen bekijken. Bij de workshop Smart Building ontdekten de leerlingen hoe gebouwen worden bedacht én gebouwd. Zij leerden al doende hoe bouw, elektra en installaties samenwerken in een gebouw. Eveneens maakten de leerlingen kennis met gave, nieuwe technieken die nu al in de praktijk worden gebruikt. Enkele reacties van enthousiaste leerlingen: “Wow, ik hield voor het eerst een boor vast!” “Mijn zelfgemaakte lamp verberg ik thuis tot Vaderdag” “Het was super gaaf om in de truck te mogen zitten. Later voor mijn werk op een truck rijden wil ik misschien ook.” “Ik wist niet dat er achter muren en in plafonds in gebouwen zóveel draden liepen!” Al met al een geslaagd evenement Mirjam ten Brinke kijkt terug op twee geslaagde dagen voor de Techniek Carrousel: “Het verliep allemaal heel vlotjes, met bussen die de leerlingen heen-en-weer vervoerden. Het mooie weer zat mee en de leerlingen hadden er echt zin in. Op 14 mei ontvingen we circa 200 tl-leerlingen en op 21 mei ook nog eens 200 leerlingen, al met al een hoog aantal. We hopen hen voor techniek te hebben geïnspireerd bij hun profielkeuze.” MENU

18d58acb-96f0-4eaa-a214-afca8469f4a5 Keuzedeel Robotica ter beschikking van Twentse vmbo-scholen Het woord cobot is een samentrekking van de term ‘Collaboratieve Robot’. Deze eenarmige robot kan naast en met mensen werken, bijvoorbeeld voor repeterende taken. Het technisch bedrijfsleven omarmt deze cobot steeds meer. Dus krijgen ook technische vmbo-leerlingen hier later in hun werk mee te maken. Alle reden voor SMEOT om ook het Twentse vmbo een keuzedeel Robotica aan te bieden. Leerlingen van het Bonhoeffer College gingen op 24 januari zelf aan de slag met het programmeren en bedienen van een cobot. Hans Fokke van SMEOT: “We leiden al mbo’ers op voor werken met cobots, maar ook vmbo-leerlingen kunnen deze nieuwe materie prima aan.” Eric Harbers, docent SMEOT: “Vmbo-leerlingen maken bij ons alvast kennis met meerdere technische vakgebieden zoals verspanen en CNC. Robotica, en daarbinnen kennismaken met de cobot, is nieuw binnen ons aanbod voor het vmbo.” Het Bonhoeffer College kwam op bezoek met een aantal leerlingen uit de vierde klas. Hans Fokke, coördinator vmbo/mbo onderwijs SMEOT: “We hebben het programma voor deze leerlingen voor de cobot eenvoudig kunnen afleiden door het bestaande lesprogramma voor de cobot op niveau 2 iets af te schalen. De leerlingen krijgen voor de cobot alvast de eerste stappen van niveau 2 mee.” In totaal komen 14 leerlingen van het Bonhoeffer College naar SMEOT voor dit keuzedeel Robotica, verdeeld over meerdere sessies. Presentatie, uitleg én zelf aan de slag! Eric Harbers verwelkomde de leerlingen met een heldere presentatie, met ook filmpjes, die de cobot in het grotere plaatje positioneerde van wat we met elkaar Smart Industry noemen. Ook heb ik de leerlingen de toepassingen van cobot laten zien en de voordelen ervan uitgelegd. Plus uitleg over het verschil tussen een cobot en robot. Een cobot is mensgerichter en werkt eigenlijk collegiaal samen met een operator. Zoals een onderdeel aanreiken aan een monteur in een assemblageproces. Een robot werkt helemaal op zichzelf.” Hans Fokke: “Ook belangrijk: een cobot vervangt geen medewerkers, maar werkt daarmee samen. Een cobot zorgt dus niet voor banenverlies.” Zelf doen, zelf ontdekken Na de presentatie was het tijd voor de leerlingen om zelf een aantal eenvoudige basisbewegingen te leren programmeren voor de cobots waar SMEOT mee werkt. Eric: “Zelf doen, zelf ontdekken, daar grijp je deze vmbo-leerlingen mee.” De insteek voor deze eerste stappen op het terrein van programmeren voor cobots is gebaseerd op het werken met zogeheten way-points. Een waypoint of routepunt is een plaats op aarde, opgeslagen met de coördinaten. Dit concept wordt ook gebruikt voor het navigeren voor auto’s en fietsen. Hans: “Ook andere Twentse vmbo-scholen onder de vlag van STO Twente zijn hier welkom voor dit keuzedeel Robotica. Bijvoorbeeld het Canisius uit Tubbergen komt hier met een aantal leerlingen op bezoek. We hebben hier bij SMEOT drie cobots en aan een cobot mogen twee leerlingen werken. Daarmee is dit keuzedeel Robotica geschikt voor groepjes van zes vmbo-leerlingen.” De cobots hadden een grote aantrekkingskracht op de leerlingen van het Bonhoeffer College en al snel kregen zij het programmeren van de basisbewegingen onder de knie.. Hans Fokke: “We leiden hier leerlingen op om met cobots om te gaan, maar altijd in relatie tot onze vakgebieden Metaal, Mechatronica en Verspaning.” Maar cobots kunnen techniek-breed worden ingezet. Ook als praktische aanvulling op besturen en automatiseren PIE De leerlingen van het Bonhoeffer College werden op 24 januari begeleid door hun docent Thomas Struik: “We komen vaker bij SMEOT en nu dus voor het eerst voor het keuzedeel Robotica. In ons bestaande PIE-lokaal hebben we geen faciliteiten voor cobots, dus hier met onze leerlingen komen is echt een verrijking van ons lesprogramma. Wij hebben dit bezoek gepland als een verlengstuk van het onderdeel Besturen en Automatiseren binnen PIE. Dus de leerlingen zijn hier bij SMEOT deels voor de keuzevakken, maar dus ook voor Besturen en Automatiseren. Dit zou ik in de toekomst graag willen uitbouwen naar het door ons nu nog niet aangeboden keuzevak Robotica.” Ook voegt dit keuzedeel iets toe aan de docentenprofessionalisering van Thomas: “Meer begrip en inzicht in deze nieuwe materie en ook nog meer enthousiasme. Als docent zou ik hier nog meer in geschoold willen worden, want onze leerlingen en ook wij als docenten krijgen steeds meer met cobots te maken.” MENU

a7a8d040-b2aa-4a36-823e-c9f31c63ab31 Speelse filmpjes inspireren Twentse jeugd voor techniek Het programma Sterk Techniekonderwijs Twente (STO Twente) heeft meerdere speerpunten. Een belangrijke is Twentse vmbo-jongeren stimuleren om voor techniek te kiezen. En daar zetten we supermoderne middelen voor in! Zoals de gloednieuwe BLIQ-campagne die in de week van 20 september groots van start gaat. Bijzonder is dat in elk van de tien BLIQ-filmpje zowel bedrijven als vmbo-leerlingen uit Twente meespelen. Aan STO Twente doen vijf subregio’s met ieder twee BLIQ-filmpjes. Onderzoek wijst uit dat leerlingen tussen 10 – 14 jaar geen goed beeld hebben van hoe techniek in alle facetten van hun dagelijkse leven een rol speelt. De BLIQ-filmpjes brengen daar in één klap verandering in en zijn speels opgebouwd: Twentse vmbo-leerlingen lopen tegen een dagelijkse en herkenbare handeling of probleem aan, en verbazen zich over de werking daarvan. Vervolgens brengt een lokaal Twents bedrijf als techniekheld direct de bijpassende oplossing of uitleg in beeld. Voorbeelden? Hoe blijft eten zo lang vers, ook tijdens transport, hoe werkt een inductieplaat voor het bakken van een ei?, hoe werkt een thermostaat, wat gebeurt er als je per ongeluk een bal door een ruit schopt?, hoe werkt een discolamp op een feestje? Of hoe krijgt een voermengwagen die door je dorp rijdt die loodzware laadbak zo moeiteloos omhoog? Lokaal herkenbaar De filmpjes laten jonge mensen én hun ouders door deze speelse aanpak letterlijk met een andere ‘BLIQ’ naar techniek in hun dagelijkse leven kijken. De boodschap? Kijk eens met een andere ‘BLIQ’ en ontdek dat techniek héél dichtbij, in je dagelijks leven, een belangrijke rol speelt. Want verbazing is dé motivator om leerlingen te inspireren voor techniek te kiezen. De kracht is vooral dat in de filmpjes echte vmbo-leerlingen meespelen in combinatie met eveneens echte lokale techniekbedrijven. Kortom, herkenbaar, dichtbij en overtuigend. Veelzijdig inzetbaar STO Twente liet in totaal tien BLIQ-filmpjes maken. Deze filmpjes worden grootschalig verspreid in de week van 20 september. Niet alleen via social media, maar ook in lessituaties zelf op de 19 vmbo’s die meedoen onder de paraplu van STO Twente. De scholen zetten STO en de BLIQ-filmpjes die week centraal tijdens verschillende activiteiten en o.a. LOB-lessen. Een aantal scholen zet een quiz in met een aantal vragen over de filmpjes. Deze quiz wordt ook gebruikt in het primair onderwijs; want ook zij zijn de doelgroep! De hele serie staat vervolgens als programma op NXtv: een veilig videoplatform voor techniekpromotie, met ‘de 7 werelden van techniek’ als uitgangspunt. Terugkijken voor wie maar wil, is dus heel eenvoudig. Deelnemende bedrijven De Twentse bedrijven die deelnemen aan de BLIQ-filmpjes zijn Trioliet, Braakhuis Metaal, De Groot Vroomshoop, Exes Licht en Geluid, Müller Transport, Niverplast, Sensata, Bonke, Loohuis Installatiegroep en Huisken Professional. Deze techniekbedrijven werken al nauw samen met STO Twente en vmbo’s in hun subregio. STO Twente geeft deze bedrijven met BLIQ de kans een specifiek facet te laten zien van hun techniek, met als doel om direct in te spelen op de belevingswereld van jonge leerlingen. Meer weten? Kijk op https://www.nxtv.nl/program/bliq . Leraren en mentoren vinden educatieve support op een speciale onderwijspagina op de website. STO TWENTE START BLIQ-CAMPAGNE MENU

1d4c4e7f-a23b-4cbd-9c2c-dc295fd6c105 Leerlingen Stedelijk Vakcollege behalen Keuzedeel Domotica/besturing Op donderdag 17 februari nam de eerste groep van zes leerlingen van het Enschedese Stedelijk Vakcollege bij SMEOT hun certificaat in ontvangst voor het behalen van het Keuzedeel Domotica/besturing. Opnieuw een feestelijke mijlpaal, want keuzedelen introduceren, samen met het bedrijfsleven en praktijkscholen, is een belangrijk speerpunt van STO Twente. De feestelijke uitreiking was in het bijzijn van STO-collega Floor de Vries van het Stedelijk Vakcollege én een aantal ouders van de leerlingen. Uiteraard stond er voor iedereen iets lekkers klaar. De certificaten werden glunderend in ontvangst genomen. Deze eerste groep van zes leerlingen van het Stedelijk Vakcollege volgde het keuzedeel Domotica bij SMEOT. Hans Fokke, docent/coördinator SMEOT: “Dit valt onder het buitenschools leren in het kader van STO Twente. We hebben dit keuzedeel Domotica vanuit onze achtergrond op eigen initiatief uitgebreid met een stukje industriële besturing. Hiermee sorteren we alvast voor op de opleiding Mechatronica.” Intensief traject Bij een keuzedeel hoort ook theorie, normaal gesproken gegeven op het vmbo waar de leerlingen vandaan komen. Hans: “Maar het Stedelijk Vakcollege zat hier met een capaciteitsprobleem. Dus hebben we ook voor hun leerlingen de theorie voor domotica verzorgd. Opgeteld betekende dit dat deze leerlingen zeven weken lang elke week drie keer langskwamen, een intensief traject dus.” Leuk om te melden, is dat een aantal van deze leerlingen ook eerder dit schooljaar zijn geweest voor het keuzevak booglassen en CNC verspanen. Hans: “Het is de bedoeling ieder keuzedeel, ook dit voor domotica, af te sluiten met een excursie: “Door corona was dit niet mogelijk, maar we hebben hoop voor de toekomst.” Focus op doorlopende leerlijn Deze samenwerking op keuzedelen vanuit SMEOT met de vmbo’s van STO Twente dient ook een ander doel uit het Activiteitenplan van STO Twente. Hans: “Je kunt dit zien als puzzelstukjes die samen leiden tot een doorlopende leerlijn vanuit vmbo naar mbo. Het niveau dat we de leerlingen van het Stedelijk Vakcollege bieden met het keuzevak Domotica is in feite afgeschaald van onze reguliere mbo 2 opleiding. Daarmee leggen we op voorhand al het fundament voor een doorlopende leerlijn.” Ook andere vmbo’s welkom voor keuzevakken Hans: “Ook andere vmbo’s uit de subregio’s van STO Twente zijn hiervoor welkom bij SMEOT.” Het concept waarbij Twentse vmbo’s hun leerlingen zich laten oriënteren in het technisch vervolgonderwijs leeft sowieso, merkt Hans: “Neem de subregio Almelo e.o. De vmbo’s uit die STO-regio komen hier nu met hun derdejaarsleerlingen, meer vanuit het perspectief van een oriëntatieslag. Het gaat in totaal om drie bezoeken met dezelfde groep leerlingen. Eerst krijgen ze basis elektro en maken wat schakelingen. De tweede keer gaan ze aan de slag met de kant-en-klare pick & place unit vanuit het perspectief van industriële automatisering en de melkrobot. De derde dag staat in het teken van CNC verspaning.” MENU